آزادی و دموکراسی از دیدگاه اسلام و لیبرالیسم
آزادی و دموکراسی از دیدگاه اسلام و لیبرالیسم
مسئله «آزادی» و صورت‌بندی آن در نظام‌های سیاسی معاصر، همواره یکی از بنیادی‌ترین کانون‌های تلاقی و چالش فکری میان جهان‌بینی توحیدی و مکاتب انسان‌محور غرب (به ویژه لیبرالیسم) بوده است.
به گزارش پایگاه اطلاع رسانی نشرحوزه،کتاب «آزادی و دموکراسی از دیدگاه اسلام و لیبرالیسم» اثرمحقق برجسته حوزه علمیه قم، آیت‌الله علی ربانی گلپایگانی، به‌عنوان پژوهشی تطبیقی و استدلالی در حوزه کلام سیاسی به نگارش درآمده است.
این اثربا رویکردی عقلانی، متنی و نقادانه، به تفکیک مرزهای آزادی متعالی دینی از آزادی فردگرایانه غربی می‌پردازد.
ساختار و سرفصل‌های اصلی کتاب
کتاب در قالب چند محور و فصل سامان‌یافته است و مباحث آن را می‌توان در چهار سرفصل بنیادین دسته‌بندی کرد:
بخش نخست: بازشناسی مفهومی و فلسفی «آزادی»
1. تعریف و واژه‌شناسی آزادی: تفکیک میان آزادی تکوینی (اختیار در آفرینش انسان) و آزادی تشریعی و حقوقی.
2. پیشینه تاریخی و تطور مفهوم آزادی: نگاهی گذرا به دگرگونی مفهوم آزادی در اندیشه باستان، قرون وسطی، رنسانس و دوران معاصر غرب.
3. اقسام آزادی: آزادی درونی و معنوی (رهایی از اسارت نفس و غرایز) در برابر آزادی بیرونی، اجتماعی و سیاسی.
بخش دوم: مبانی و مختصات آزادی در مکتب لیبرالیسم
1. اصول هستی‌شناختی و معرفت‌شناختی لیبرالیسم: تبیین ارکان اومانیسم (انسان‌مداری)، سکولاریسم (جدایی دین از زیست سیاسی-اجتماعی) و نسبی‌گرایی اخلاقی و معرفتی.
2. فردگرایی (ایندیویدوالیسم): اصالت مطلق خواست و میل فردی به‌مثابه غایت نهایی حقوق و قانون.
3. آزادی منفی و آزادی مثبت: بررسی تمایزهای آزادی از نگاه اندیشمندان لیبرال (نبود مانع بیرونی) و پیامدهای آن.
4. نقد و آسیب‌شناسی آزادی لیبرالی: تعارضات درونی آزادی غربی، تهی‌سازی اخلاقیات، سیطره سرمایه‌داری و نادیده‌گرفتن کمال روحی و معنوی انسان.
بخش سوم: اصول، گستره و مرزهای آزادی در دیدگاه اسلام
1. مبانی توحیدی آزادی: نفی عبودیت غیرخداوند و آزادی راستین به‌عنوان ثمره توحید («لَا تَکُنْ عَبْدَ غَیْرِکَ وَ قَدْ جَعَلَکَ اللَّهُ حُرّاً»).
2. کرامت ذاتی و اکتسابی انسان: پیوند میان آزادی اراده و مسئولیت‌پذیری اخلاقی و اخروی.
3. ابعاد آزادی‌های اجتماعی و مدنی در فقه و کلام اسلامی:
* آزادی عقیده و فکر: تفاوت اندیشه ورزی عقلانی با ترویج الحاد و فتنه‌انگیزی؛ عدم اکراه در پذیرش دین قلبی.
* آزادی بیان و قلم: حدود انتقاد سازنده، امر به معروف و نهی از منکر در برابر تهمت، اضلال و هتک حرمت مقدسات.
* آزادی‌های اقتصادی و مالکیت: مشروعیت کسب‌وکار حلال و حرمت ربا و انحصارطلبی.
4. فلسفه قیود و حدود آزادی در اسلام: هم‌راستایی قوانین با فطرت سلیم، مصالح عالیه جامعه و رساندن انسان به سعادت جاودان.
بخش چهارم: نسبت دین، دموکراسی و مردم‌سالاری
1. چیستی دموکراسی غربی: تحلیل نسبت دموکراسی با مبانی لیبرال و حکومت اکثریت فارغ از حقانیت ارزشی.
2. نقد دموکراسی سکولار: تعارض قانون‌گذاری صِرف بشری با حق حاکمیت و تشریع الهی.
3. تبیین نظریه مردم‌سالاری دینی: جایگاه مشروعیت الهی و مقبولیت مردمی در نظام ولایت فقیه، نقش بیعت و مشارکت سیاسی آگاهانه مردم در اداره امور کشور.
مهم‌ترین رهیافت‌ها و پیام‌های محتوایی اثر
* آزادی به‌مثابه ابزار تکامل، نه غایت خودبنیاد: از دیدگاه مؤلف، در تفکر اسلامی آزادی بستر و ابزاری برای تعالی روحی و تحقق عدالت است، در حالی که در لیبرالیسم، آزادی تمایلات حیوانی و مادی انسان به‌خودی‌خود هدف انگاشته می‌شود.
* رهایی در پرتو بندگی حق: رهایی حقیقی تنها زمانی رخ می‌دهد که انسان از قید طاغوت‌ها، هوی‌وهوس و نظام‌های استکباری آزاد گشته و در مدار بندگی پروردگار قرار گیرد.
* پاسخ به شبهات تعارض دین و حقوق بشر: مؤلف با تکیه بر متون نقلی و براهین عقلی، سازگاری حقوق اساسی انسان و مشارکت سیاسی را با احکام شریعت اثبات می‌کند و برتری الگوی مردم‌سالاری دینی را نسبت به نظام‌های لیبرال‌دموکراسی نمایان می‌سازد.
علاقه‌مندان، پژوهشگران، اساتید، طلاب و عموم مخاطبان می‌توانند برای ، مشاهده فهرست و عناوین کتب موسسه نشر حوزه های علمیه ، به تارنمای رسمی انتشارات حوزه‌های علمیه به نشانی nashrehowzeh.ir مراجعه نمایند.
همچنین، مرکز پخش و فروش حضوری این مؤسسه در قم، خیابان معلم، جنب بیت حضرت امام خمینی(ره)، قرار دارد. شعبه دوم نیز واقع در درب اصلی مدرسه دارالشفاء، کتابفروشی مؤسسه نشر حوزه‌های علمیه است. شماره تماس: ۰۲۵۳۲۱۹۱۵۲۹
